Dlaczego kolarze „tracą” gęstość mineralną kości?
Gęstość mineralna kości (BMD) u kolarzy
Analizy badań wykazały, że zarówno kolarze szosowi, jak i górscy częściej wykazują obniżoną gęstość mineralną kości w odcinku lędźwiowym niż osoby, które nie trenują regularnie (Zamboni i in. 2024). Potwierdzają to także wcześniejsze obserwacje – zawodnicy spędzający na treningach 22–25 godzin tygodniowo mają niższą BMD nie tylko w obrębie kręgosłupa, lecz także szyjki kości udowej, nawet w porównaniu z osobami prowadzącymi siedzący tryb życia (Medelli i in. 2009).
Najbardziej narażony na spadek BMD pozostaje odcinek lędźwiowy, którego delikatna, beleczkowa struktura szczególnie szybko reaguje na brak odpowiedniego obciążenia mechanicznego (Kenkre i in. 2018).
Coraz więcej dowodów wskazuje, że kluczowym czynnikiem osłabiającym kości kolarzy nie jest sam sport, lecz niska dostępność energii – częsta w dyscyplinach wytrzymałościowych. To właśnie niedostateczne dostarczanie paliwa względem ogromnego wydatku energetycznego zaburza gospodarkę hormonalną i hamuje procesy budowy kości (Keay, Francis i Hind 2018).
Źródło: VLACHOPOULOS, Dimitris, et al. Longitudinal adaptations of bone mass, geometry, and metabolism in adolescent male athletes: The PRO‐BONE Study. Journal of Bone and Mineral Research, 2017, 32.11: 2269-2277.
Różnice (%) w skorygowanych szacunkach geometrii kości i punktacji kości beleczkowej w szyjce kości udowej i odcinku lędźwiowym kręgosłupa między grupami po roku treningu sportowego; czerwone obszary wskazują na regiony kości o niskiej gęstości mineralnej.
Główne przyczyny niskiej BMD u kolarzy
Brak obciążenia mechanicznego
Jazda na rowerze nie dostarcza wystarczających bodźców osteogennych, które są kluczowe dla tworzenia kości (Krishnan, Bryant i MacDougald 2006). Elitarni kolarze spędzają większość dnia na rowerze lub w pozycji siedzącej, co ogranicza działanie sił obciążających układ kostny.
Niska dostępność energii (LEA)
LEA jest powszechna u kolarzy i powiązana z RED czyli zespołem względnego niedoboru energii (Mountjoy i in. 2018). Wynika zarówno z ogromnego wydatku energetycznego, jak i świadomego ograniczania masy ciała (Viner i in. 2015). LEA zaburza układ hormonalny i wpływa na metabolizm kości (Keay i in. 2019; Torstveit i in. 2023).
Utrata wapnia z potem
Może sięgać nawet 150 mg/h, co prowadzi do wzrostu PTH (parathormonu) i demineralizacji kości (Barry i in. 2011), choć nie wszystkie badania potwierdzają duży wpływ tego mechanizmu (Kohrt i in. 2019).
Przewlekły stres wysiłkowy
Może wiązać się ze stanem zapalnym i podwyższonym kortyzolem, co w populacjach niesportowych sprzyja utracie masy kostnej (Redlich i Smolen 2012).
Jakie są zalecenia dla kolarzy, którzy są szczególnie narażeni na utratę gęstości kości?
Trening siłowy
Najskuteczniejsze działania poprawiające BMD to ćwiczenia na siłowni. Potwierdzono, że kolarze włączający trening siłowy mają mniejsze spadki BMD biodra i większy przyrost BMD kręgosłupa (Kohrt i in. 2004; Nichols & Rauh 2011; Beck i in. 2017).
Zapewnienie odpowiedniej podaży energii
odpowiednie zwiększenie podaży energii, redukcję wydatku energetycznego lub oba działania jednocześnie.
Specyficzne cechy psychologiczne sportowców mogą sprzyjać rozwojowi i utrzymywaniu zaburzeń żywieniowych, które są zarówno przyczyną, jak i konsekwencją relatywnego niedoboru energii w sporcie (RED-S). Kolarze amatorzy często świadomie zmniejszają ilość przyjmowanego pożywienia, licząc na redukcję masy ciała przed sezonem wyścigowym, co – w ich przekonaniu – ma poprawić osiągi. Rzeczywistość okazuje się jednak odwrotna: sportowcy o niedostatecznej podaży energii częściej notują zmęczenie, choroby oraz kontuzje, w tym złamania. Co więcej, po uwzględnieniu FTP stwierdzono, że osoby funkcjonujące w warunkach niskiej dostępności energii zdobyły średnio o „95 punktów” mniej w trakcie sezonu (Keay i in 2019). Pokazuje to wyraźnie, że kolarze wyczynowi dochodzą w pewnym momencie do granicy, po której dalsze próby „wyszczuplania” sylwetki przynoszą wyłącznie negatywne skutki – zarówno dla zdrowia, jak i dla wydolności sportowej.
Kolarze – zarówno szosowi, jak i górscy – często wykazują obniżoną gęstość mineralną kości, szczególnie w odcinku lędźwiowym. Wynika to z nieobciążającego charakteru jazdy na rowerze, ale także z częstej w tej dyscyplinie niskiej dostępności energii. Celowe ograniczanie jedzenia w celu redukcji masy ciała jest powszechne, jednak zamiast poprawiać osiągi, prowadzi do zmęczenia, kontuzji, infekcji oraz niższych wyników sportowych. Niewystarczająca podaż energii zaburza funkcjonowanie hormonów i hamuje procesy budowy kości, pogłębiając ryzyko RED-S.
Najskuteczniejszą strategią ochrony zdrowia kostnego kolarzy jest połączenie odpowiednio zbilansowanej diety z treningiem siłowym, które dostarczają kościom niezbędnych bodźców wzmacniających.
Źródła
- Barry, Daniel W., et al. „Acute calcium ingestion attenuates exercise-induced disruption of calcium homeostasis.” Medicine and science in sports and exercise 43.4 (2011): 617.
- Beck, Belinda R., et al. „Exercise and Sports Science Australia (ESSA) position statement on exercise prescription for the prevention and management of osteoporosis.” Journal of science and medicine in sport 20.5 (2017): 438-445.
- Florvåg, Anders Gulbrandsen, et al. „Exercise interventions to improve bone mineral density in athletes participating in low-impact sports: a scoping review.” BMC Musculoskeletal Disorders 26.1 (2025): 73.
- Keay, Nicola, Gavin Francis, and Karen Hind. „Low energy availability assessed by a sport-specific questionnaire and clinical interview indicative of bone health, endocrine profile and cycling performance in competitive male cyclists.” BMJ open sport & exercise medicine 4.1 (2018).
- Keay, Nicola, et al. „Clinical evaluation of education relating to nutrition and skeletal loading in competitive male road cyclists at risk of relative energy deficiency in sports (RED-S): 6-month randomised controlled trial.” BMJ open sport & exercise medicine 5.1 (2019).
- Kenkre, J. S., and J. H. D. Bassett. „The bone remodelling cycle.” Annals of clinical biochemistry 55.3 (2018): 308-327.
- Kohrt, Wendy M., et al. „Physical activity and bone health.” Medicine & Science in Sports & Exercise 36.11 (2004): 1985-1996.
- Kohrt, Wendy M., et al. „Dermal calcium loss is not the primary determinant of PTH secretion during exercise.” Medicine and science in sports and exercise 51.10 (2019): 2117.
- Krishnan, Venkatesh, Henry U. Bryant, and Ormond A. MacDougald. „Regulation of bone mass by Wnt signaling.” The Journal of clinical investigation 116.5 (2006): 1202-1209.
- Medelli, Jean, et al. „Low bone mineral density and calcium intake in elite cyclists.” Journal of sports medicine and physical fitness 49.1 (2009): 44.
- Mountjoy, Margo, et al. „International Olympic Committee (IOC) consensus statement on relative energy deficiency in sport (RED-S): 2018 update.” International journal of sport nutrition and exercise metabolism 28.4 (2018): 316-331.
- Nagle, Kyle B., and M. Alison Brooks. „A systematic review of bone health in cyclists.” Sports health 3.3 (2011): 235-243.
- Nichols, Jeanne F., Jacob E. Palmer, and Susan S. Levy. „Low bone mineral density in highly trained male master cyclists.” Osteoporosis International 14.8 (2003): 644-649.
- Nichols, Jeanne F., and Mitchell J. Rauh. „Longitudinal changes in bone mineral density in male master cyclists and nonathletes.” The Journal of Strength & Conditioning Research 25.3 (2011): 727-734.
- Redlich, Kurt, and Josef S. Smolen. „Inflammatory bone loss: pathogenesis and therapeutic intervention.” Nature reviews Drug discovery 11.3 (2012): 234-250.
- Scofield, Kirk L., and Suzanne Hecht. „Bone health in endurance athletes: runners, cyclists, and swimmers.” Current sports medicine reports 11.6 (2012): 328-334.
- Torstveit, Monica Klungland, et al. „Primary, secondary and tertiary prevention of Relative Energy Deficiency in Sport (REDs): a narrative review by a subgroup of the IOC consensus on REDs.” British Journal of Sports Medicine 57.17 (2023): 1119-1128.
- Viner, Rebecca T., et al. „Energy availability and dietary patterns of adult male and female competitive cyclists with lower than expected bone mineral density.” International journal of sport nutrition and exercise metabolism 25.6 (2015): 594-602.
- Vlachopoulos, Dimitris, et al. „Longitudinal adaptations of bone mass, geometry, and metabolism in adolescent male athletes: The PRO‐BONE Study.” Journal of Bone and Mineral Research 32.11 (2017): 2269-2277.
- Zamboni, Francesco, et al. „Bone mineral density in mountain, road cyclists and untrained controls: exercise, diet and hormones.” Research Quarterly for Exercise and Sport 95.2 (2024): 423-430.
